بازار جهانی نفت در نیمه سال ۲۰۲۶ همچنان تحت تأثیر یکی از شدیدترین اختلالات عرضه دهههای اخیر قرار دارد.
به گزارش دلوارنامه، درگیریهای نظامی مرتبط با ایران و تنگه هرمز از اواخر فوریه و اوایل مارس ۲۰۲۶، جریان صادرات نفت خام و فرآوردههای نفتی از خلیج فارس را به شدت مختل کرد و قیمتها را در مقاطعی به سطوح بالای ۱۲۰ دلار در هر بشکه برای برنت رساند. با این حال، تا اواخر ژوئیه ۲۰۲۶ نشانههایی از بازیابی جزئی مشاهده میشود، هرچند بازار همچنان پرنوسان و وابسته به تحولات سیاسی باقی مانده است.
قیمتها و نوسانات اخیر
در روزهای پایانی ژوئیه ۲۰۲۶، قیمت نفت برنت در محدوده حدود ۸۶ تا ۹۲ دلار در هر بشکه و نفت وست تگزاس اینترمدیت (WTI) نزدیک به ۸۴ تا ۸۵ دلار معامله میشد. این سطوح نسبت به اوجهای بهاری کاهش یافته، اما همچنان بالاتر از میانگین سالهای قبل از بحران است. گزارشهای بازار نشان میدهد که در برخی روزها قیمتها به دلیل سیگنالهای کاهش تنش یا ازسرگیری جزئی جریان کشتیها در هرمز، افتهای چنددرصدی تجربه کردهاند، در حالی که گسترش درگیریها به مناطق دیگر مانند دریای سرخ میتواند دوباره قیمتها را به بالا سوق دهد.
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) در گزارش ژوئیه ۲۰۲۶ خود تأکید کرده که بازار در حال حاضر تعادل شکنندهای دارد. عرضه جهانی در ژوئن با جهش ۴.۱ میلیون بشکه در روز به ۹۸.۸ میلیون بشکه رسید که عمدتاً ناشی از ازسرگیری جزئی جریان از طریق تنگه هرمز و بازگشت تولید در کشورهای حاشیه خلیج فارس بود. با این وجود، این رقم همچنان حدود ۹.۴ میلیون بشکه در روز کمتر از سطوح پیش از جنگ است و پیشبینی میشود عرضه متوسط سال ۲۰۲۶ حدود ۳.۷ میلیون بشکه در روز کاهش یابد (به حدود ۱۰۲.۶ میلیون بشکه در روز)، مشروط به کاهش تنشها.
تقاضا؛ اولین کاهش سالانه از ۲۰۲۰
یکی از نکات مهم گزارشهای اخیر IEA، پیشبینی کاهش حدود ۱ میلیون بشکه در روز تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ است. این اولین کاهش سالانه از زمان اوج همهگیری کووید-۱۹ در ۲۰۲۰ محسوب میشود. تقاضا در سهماهه دوم بهشدت افت کرد (تا حدود ۴.۸ میلیون بشکه در روز کاهش سالانه)، تحت تأثیر قیمتهای بالا، اختلال در عرضه فرآوردهها و ضعف اقتصادی. با این حال، آژانس انتظار دارد تقاضا از کف ماه مه (حدود ۹۷.۹ میلیون بشکه در روز) بازیابی شود و در سهماهه چهارم رشد مثبتی نشان دهد. رشد تقاضا در ۲۰۲۷ حدود ۲ میلیون بشکه در روز پیشبینی شده که همچنان کمتر از روندهای تاریخی است.
اوپک نیز پیشبینی رشد تقاضای خود برای ۲۰۲۶ را چندین بار کاهش داده و به حدود ۷۸۰ هزار بشکه در روز رسانده است. تولید اوپک+ در ژوئن حدود ۳ میلیون بشکه در روز افزایش یافت و به میانگین حدود ۳۶.۲۸ میلیون بشکه در روز رسید، هرچند هنوز فاصله قابل توجهی با سطوح پیش از بحران دارد.
موجودیها، پالایشگاهها و حاشیه سود
کاهش شدید موجودیهای نفتی یکی از ویژگیهای این دوره بوده است. موجودیهای مشاهدهشده جهانی در ماههای اخیر با سرعت بالایی کاهش یافته و ذخایر دولتی کشورهای OECD به پایینترین سطح از دسامبر ۱۹۹۰ رسیده است. این موضوع فشار صعودی بر قیمتها ایجاد کرده، بهویژه برای فرآوردههای میانی مانند گازوئیل و سوخت جت. حاشیه سود پالایشگاهها در اوایل ژوئیه به بالاترین سطح چهارساله رسید، زیرا عرضه فرآوردهها محدودتر از نفت خام بود.
پالایشگاهها در خاورمیانه، آسیا و برخی مناطق دیگر با محدودیت خوراک و آسیبهای زیرساختی مواجه شدند و ظرفیت پالایشی جهانی در سال ۲۰۲۶ کاهش قابل توجهی را تجربه میکند. با این حال، با بهبود نسبی جریانها، انتظار میرود این وضعیت در نیمه دوم سال تعدیل شود.
عوامل کلیدی و چشمانداز
چشمانداز بازار بهشدت به دو عامل وابسته است: وضعیت ژئوپلیتیک در خلیج فارس و سرعت بازیابی تولید و صادرات. IEA هشدار داده که پیشبینیها بر فرض کاهش تنش و بازگشایی تدریجی هرمز استوار است. هرگونه تشدید مجدد میتواند دوباره عرضه را محدود کند. از سوی دیگر، تولید آمریکا همچنان در سطوح بالا (پیشبینی حدود ۱۳.۸ میلیون بشکه در روز برای ۲۰۲۶) باقی مانده و تولیدکنندگان غیراوپک+ بخشی از کمبود را جبران میکنند.
برای نیمه دوم ۲۰۲۶، بازار ممکن است به سمت مازاد نسبی حرکت کند اگر جریانهای تجاری عادی شود و تقاضا بازیابی کامل نداشته باشد. این امر میتواند فشار نزولی بر قیمتها وارد کند و به بازسازی موجودیها کمک کند. با این حال، ریسکهای سیاسی، تقاضای فصلی تابستانی و نیازهای مرتبط با رشد اقتصادی (از جمله مصرف انرژی در بخشهای جدید مانند مراکز داده) همچنان پتانسیل نوسان را حفظ میکنند.
در مجموع، بازار نفت ۲۰۲۶ نمونهای کلاسیک از تأثیر شوکهای عرضه ژئوپلیتیک بر تعادل جهانی است. قیمتهای فعلی در محدوده ۸۰ تا ۹۰ دلار، بازتابدهنده ترکیبی از کمبود نسبی عرضه، کاهش تقاضا و امید به عادیسازی است. فعالان بازار، دولتها و مصرفکنندگان باید آمادگی ادامه نوسانات را داشته باشند تا زمانی که ثبات پایدار در منطقه خلیج فارس برقرار شود. گزارشهای ماهانه IEA و اوپک همچنان بهترین راهنما برای رصد این تحولات خواهند بود.
