تنش‌های جنگی خاورمیانه و تنگه هرمز

بازار جهانی نفت در روز دوشنبه سوم اوت ۲۰۲۶ همچنان تحت تأثیر تحولات جنگی در خاورمیانه قرار دارد. جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران که از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد، پس از بیش از پنج ماه همچنان ادامه دارد و با نوسان‌های مکرر آتش‌بس و تشدید درگیری‌ها، یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های امنیتی انرژی جهان را ایجاد کرده است.

به گزارش دلوارنامه، این درگیری که با حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به اهداف نظامی و زیرساختی ایران شروع شد، به سرعت به بحران تنگه هرمز منجر گردید. تنگه هرمز که حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور می‌کند، از اواخر فوریه ۲۰۲۶ با اختلال شدید روبه‌رو شده و در دوره‌هایی تقریباً بسته یا با ترافیک بسیار محدود باقی مانده است. گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد که وضعیت این آبراهه حیاتی همچنان ناپایدار است و تردد کشتی‌ها به کسری از سطح عادی رسیده است.

در ماه‌های نخست جنگ، قیمت نفت برنت به سطوح بالای ۱۰۰ تا حتی نزدیک ۱۳۰ دلار در هر بشکه جهش کرد. اختلال در عرضه، تهدید به بستن کامل تنگه و حملات به تأسیسات انرژی، بازار را به شدت متلاطم کرد. آژانس بین‌المللی انرژی این جنگ را یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های امنیتی انرژی تاریخ توصیف کرد. با این حال، با پیشرفت مذاکرات و اعلام توافق‌های موقت در ژوئن ۲۰۲۶، قیمت‌ها به تدریج عقب‌نشینی کردند.

اکنون در اوت ۲۰۲۶، قیمت نفت برنت در محدوده حدود ۸۳ تا ۸۵ دلار در هر بشکه معامله می‌شود و در برخی معاملات روز سوم اوت کاهش حدود ۴ تا ۵ درصدی را تجربه کرده است. نفت خام آمریکا (WTI) نیز نزدیک به ۸۰ دلار قرار دارد. این سطوح هنوز بالاتر از پیش از جنگ است، اما نسبت به اوج‌های بهاری و تابستانی کاهش یافته‌اند. پیش‌بینی‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) حاکی از آن است که قیمت برنت در سه ماهه سوم ۲۰۲۶ به طور متوسط حدود ۷۴ دلار باشد و در سال ۲۰۲۷ به سمت ۶۵ دلار حرکت کند، عمدتاً به دلیل افزایش عرضه جهانی و انباشت موجودی‌ها.

با این وجود، ریسک ژئوپلیتیک همچنان پابرجاست. در هفته‌های اخیر، گزارش‌هایی از حملات متقابل، تهدیدات آمریکا به اهداف انرژی ایران و هشدارهای تهران درباره پاسخ‌های تلافی‌جویانه منتشر شده است. فروپاشی موقت آتش‌بس در ژوئیه و حملات به کشتی‌های تجاری در نزدیکی هرمز، دوباره حق بیمه ریسک را به قیمت‌ها اضافه کرده است. تحلیلگران معتقدند هرگونه تشدید جدی می‌تواند قیمت‌ها را به سرعت به بالای ۹۰ یا حتی ۱۰۰ دلار بازگرداند.

تأثیر این وضعیت تنها به قیمت نفت محدود نمی‌شود. افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، بیمه‌های کشتیرانی و اختلال در عرضه گاز مایع، فشار تورمی را در بسیاری از اقتصادها، به ویژه آسیا و اروپا، افزایش داده است. کشورهای واردکننده نفت با چالش‌های بیشتری در تأمین انرژی مواجه شده‌اند، در حالی که تولیدکنندگان اوپک‌پلاس نیز با محدودیت‌های ناشی از ناامنی مسیرهای صادراتی روبه‌رو هستند.

از سوی دیگر، افزایش تولید در مناطق خارج از خاورمیانه، از جمله آمریکا و برخی کشورهای غیر اوپک، به تدریج بخشی از کمبود را جبران کرده است. این موضوع به همراه امید به احیای نسبی ترافیک هرمز، به کاهش فشار صعودی قیمت‌ها کمک کرده است. با این حال، بازار همچنان حساس به اخبار سیاسی و نظامی است. هر خبری درباره مذاکرات جدید یا حمله تازه می‌تواند نوسان‌های روزانه چند درصدی ایجاد کند.

در کنار جنگ ایران، وضعیت جنگ اوکراین نیز همچنان بر بازار انرژی سایه افکنده است، هرچند تأثیر آن نسبت به بحران خاورمیانه در حال حاضر کمتر محسوس است. محدودیت‌های صادراتی روسیه و تحریم‌ها همچنان بخشی از معادله عرضه جهانی را تشکیل می‌دهند، اما تمرکز اصلی معامله‌گران بر تنگه هرمز و تحولات ایران است.

کارشناسان بازار انرژی هشدار می‌دهند که تا زمانی که وضعیت امنیتی در خلیج فارس پایدار نشود، قیمت نفت در محدوده نوسانی باقی خواهد ماند. سناریوی پایه بسیاری از بانک‌های سرمایه‌گذاری، کاهش تدریجی قیمت‌ها در نیمه دوم سال به دلیل عرضه بیشتر است، اما سناریوی بدبینانه شامل تشدید مجدد درگیری‌ها و جهش دوباره قیمت‌ها می‌شود.

برای مصرف‌کنندگان نهایی، این وضعیت به معنای ادامه فشار بر قیمت بنزین و سوخت‌های دیگر است. در برخی کشورها، قیمت خرده‌فروشی سوخت هنوز بالاتر از سطح پیش از جنگ قرار دارد و هرگونه تشدید تنش می‌تواند دوباره هزینه‌های خانوار و صنایع را افزایش دهد.

در مجموع، روند وضعیت جنگی در اوت ۲۰۲۶ نشان‌دهنده یک جنگ فرسایشی با آتش‌بس‌های شکننده است که بازار نفت را در حالت انتظار نگه داشته است. قیمت‌های فعلی بازتاب‌دهنده تعادل نسبی میان عرضه رو به افزایش و ریسک‌های ژئوپلیتیک پایدار است. معامله‌گران و سیاست‌گذاران انرژی جهان با دقت تحولات دیپلماتیک و نظامی را دنبال می‌کنند، زیرا هر تغییر کوچک می‌تواند تعادل شکننده بازار را به هم بزند.

آینده نزدیک بازار نفت به شدت وابسته به توانایی طرف‌های درگیر در رسیدن به توافق پایدار و بازگشایی کامل مسیرهای صادراتی خلیج فارس خواهد بود. تا آن زمان، نوسان و عدم قطعیت، ویژگی اصلی این بازار باقی می‌ماند.