تأثیر جنگ بر وضعیت انرژی (نفت و گاز) ایران از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۳۰ تیر ۱۴۰۵
به گزارش دلوارنامه، جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد، یکی از شدیدترین اختلالات تاریخ معاصر در بخش انرژی کشور ایجاد کرد. این درگیری که با حملات هوایی و موشکی به زیرساختهای کلیدی همراه بود، مستقیماً میدان گازی پارس جنوبی (عسلویه)، پالایشگاهها، تأسیسات فرآوری و مسیرهای صادراتی را هدف قرار داد. بر اساس گزارشهای متعدد، تولید گاز ایران به طور قابل توجهی افت کرد، کسری گاز کشور دو برابر شد و صادرات نفت با چالشهای جدی روبرو گردید، هرچند صنعت پالایشی با تدابیر امنیتی به فعالیت ادامه داد.
حملات اولیه و آسیب به پارس جنوبی
از همان روزهای اول جنگ (۹ اسفند به بعد)، حملات متمرکز به تأسیسات عسلویه و فازهای پارس جنوبی رخ داد. اسرائیل واحدهای فرآوری فازهای ۳ تا ۶، ۹ و ۱۴ را هدف قرار داد که منجر به کاهش حدود یکسوم تولید گاز از این میدان شد (حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب در روز). تولید میعانات گازی نیز حدود ۲۳۰ هزار بشکه در روز افت کرد. پارس جنوبی که بیش از ۸۰ درصد گاز ایران را تأمین میکند، قلب تپنده صنعت گاز کشور است و آسیب به آن بلافاصله ناترازی گاز را تشدید کرد.
معاون رئیسجمهوری ایران اعلام کرد که کسری گاز از حدود ۴۵ میلیارد مترمکعب به بیش از ۱۰۰ میلیارد مترمکعب رسید. تولید سالانه گاز از ۲۹۷ میلیارد به ۲۴۲ میلیارد مترمکعب کاهش یافت. این آسیبها نه تنها صادرات گاز را مختل کرد، بلکه خوراک پالایشگاه ستاره خلیج فارس (بزرگترین تولیدکننده بنزین) را تحت تأثیر قرار داد و منجر به کاهش ۵ تا ۱۰ میلیون لیتر روزانه بنزین شد. در نتیجه، واردات بنزین با مشکل مواجه گردید و سهمیهبندی خاموش در برخی مناطق اعمال شد.
عکس خبری: تصاویر هوایی و خبری از دود غلیظ ناشی از حملات به تأسیسات عسلویه و پالایشگاهها در اسفند ۱۴۰۴، که توسط رسانههای ایرانی و بینالمللی منتشر شد، نماد اولیه آسیبهای جنگ به زیرساختهای انرژی بودند. (تصاویر آتشسوزی مخازن و واحدهای فرآوری در جنوب کشور).
وضعیت پالایشگاهها و تولید فرآوردهها
با وجود شرایط جنگی، پالایشگاهها ایستادگی کردند. گزارش انرژی پرس نشان میدهد که هیچ پالایشگاهی کاملاً متوقف نشد، هرچند تولید کلی بورسی از ۵.۶۵۵ میلیون مترمکعب در اسفند ۱۴۰۳ به ۴.۹۸۸ میلیون مترمکعب در اسفند ۱۴۰۴ کاهش یافت (کاهش ۱۱ درصدی). پالایشگاه شیراز حتی رشد ۷.۳ درصدی ثبت کرد. محدودیتهای امنیتی مانند کاهش پرسنل و تدابیر حفاظتی اعمال شد، اما تولید پیوسته ادامه یافت.
با این حال، حملات به پالایشگاههایی مانند لاوان، تهران و شهر ری، انبارهای سوخت و واحدهای پتروشیمی (جم، بوعلی و غیره) باعث اختلال در زنجیره تأمین شد. کسری بنزین که پیش از جنگ حدود ۱۵ میلیون لیتر روزانه بود، در شرایط جنگی تشدید گردید.
صادرات نفت، تنگه هرمز و درآمد ارزی
جنگ تنگه هرمز را به کانون بحران تبدیل کرد. ایران با تهدید و حملات، عملاً عبور کشتیها را محدود کرد که منجر به اختلال عظیم در عرضه جهانی (تا ۲۰ درصد نفت و LNG) شد. صادرات نفت ایران ابتدا با قیمتهای بالا جبران شد (درآمد روزانه گاهی افزایش یافت)، اما با محاصره دریایی آمریکا، صادرات به شدت افت کرد — گاهی به کمتر از ۱۰۰ هزار بشکه در روز رسید. با این وجود، ناوگان سایه (shadow fleet) به چین اجازه داد بخشی از صادرات ادامه یابد.
تولید نفت ایران از حدود ۳.۲ میلیون بشکه به ۲.۸۵ میلیون بشکه در روز کاهش یافت، اما نسبت به همسایگان افت کمتری داشت. انبارها پر شد و خطر shut-in (بستن چاهها) مطرح گردید. قیمت جهانی نفت به بیش از ۱۰۰-۱۲۰ دلار رسید و ایران از این جهش کوتاهمدت سود برد، هرچند در بلندمدت خسارات زیرساختی غالب شد.
عکس خبری: تصاویر ماهوارهای و خبری از نفتکشهای ایرانی در خلیج فارس تحت محاصره، همراه با دود حملات به تأسیسات در عسلویه و قطر (Ras Laffan)، که تأثیر متقابل جنگ بر منطقه را نشان میدهد (منتشرشده در رسانههایی مانند ایرنا و الجزیره، بهار و تابستان ۱۴۰۵).
پیامدهای کلی تا تیر ۱۴۰۵
تا پایان تیر ۱۴۰۵ (حدود ۵ ماه پس از آغاز جنگ)، زیرساختها آسیب جدی دیده بودند: کاهش ۵۵ میلیارد مترمکعبی ظرفیت گاز، مشکلات تعمیر تا زمستان، و ادامه ناترازی. پتروشیمیها به شدت ضربه خوردند (کاهش بیش از ۴۸ درصد در برخی واحدها). با وجود آتشبسهای موقت و تلاش برای تعمیر، بازگشت به سطوح پیش از جنگ زمانبر است (ماهها تا سال).
اقتصاد ایران با از دست دادن میلیاردها دلار درآمد صادراتی مواجه شد، اما تدابیر داخلی (ادامه پالایش، مدیریت مصرف) از فروپاشی کامل جلوگیری کرد. در سطح جهانی، این جنگ بزرگترین اختلال عرضه انرژی تاریخ را رقم زد و قیمتها را بالا برد، اما ایران با تکیه بر ذخایر و صادرات محدود به شرق، تاب آورد.
در مجموع، جنگ نشان داد آسیبپذیری زیرساختهای فرسوده انرژی ایران را، اما همچنین resilience عملیاتی صنعت را. بازسازی نیاز به سرمایهگذاری عظیم دارد و درسهای امنیتی برای حفاظت از تأسیسات حیاتی را برجسته کرد. تا ۳۰ تیر ۱۴۰۵، تولید نفت و گاز هنوز کاملاً احیا نشده بود و سایه جنگ بر ناترازی انرژی باقی مانده است.
