اختلال در عرضه انرژی از خلیج فارس ناشی از جنگ آمریکا علیه ایران، غول‌های نفت و گاز آمریکا را به برندگان بزرگ این بحران تبدیل کرده است در حالی که مصرف‌کنندگان سراسر جهان بازندگان اصلی آن هستند و به نوشته الجزیره، مادامی که واشنگتن و تهران به یک «توافق دیپلماتیک پایدار» دست پیدا نکنند، نوسانات بازار و فشار بر مصرف‌کنندگان ادامه خواهد یافت.
شبکه الجزیره در گزارشی نوشت: شرکت‌های نفتی آمریکا در جریان جنگ با ایران بیش از ۱۳۰ میلیارد دلار سود به جیب زده‌اند در حالی که مصرف‌کنندگان در سراسر جهان برای کالاهای اساسی هزینه‌های بسیار بیشتری می‌پردازند و به طور همزمان، هراس‌ها از احتمال ازسرگیری درگیری‌ها از سوی دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، پس از انتخابات میان‌دوره‌ای این کشور افزایش یافته است.
برآورد روزنامه نیویورک‌تایمز، ارزیابی محتاطانه‌ای است که بر پایه عملکرد ۵۱ شرکت بزرگ نفت و گاز آمریکا در بازه‌ای ۶ ماهه حد فاصل آوریل تا سپتامبر، صورت گرفته است. از سوی دیگر، این شرکت‌ها در بازه مشابه سال ۲۰۲۵ یعنی پیش از آغاز جنگ آمریکا و (رژیم)اسرائیل علیه ایران که قیمت نفت پایین‌تر بود، در مجموع کمتر از ۴۷ میلیارد دلار سود به دست آورده بودند.
اما این سودهای گزاف در شرایطی حاصل شده که افزایش فزاینده هزینه‌های زندگی، فشار طاقت‌فرسایی بر مصرف‌کنندگان وارد کرده است. تحلیلی که دانشگاه براون به‌تازگی انجام داده است، نشان می‌دهد که آمریکایی‌ها از زمان آغاز جنگ ایران در ۲۸ فوریه(نهم اسفند ۱۴۰۴)، برای بنزین و گازوئیل ۱۵۰ میلیارد دلار بیشتر هزینه کرده‌اند؛ رقمی که به‌طور متوسط برای هر خانوار معادل بیش از ۱۱۵۰ دلار است.
این نابرابری، بحثی سیاسی درباره اینکه چه کسانی از جنگ سود می‌برند و چه کسانی هزینه آن را می‌پردازند را شعله‌ور کرده است. جیم مک‌گاورن، نماینده دموکرات کنگره، در واکنش به اظهارات و خودستایی ترامپ درباره عواید غول‌های نفتی آمریکا که گفته است «ما در حال به‌جیب زدن ثروتی هنگفت هستیم»، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ما ثروت هنگفت به جیب نمی‌زنیم؛ ما داریم بهای هنگفتی می‌دهیم.»
دست غول‌های نفتی آمریکا در جیب جهان
ناصر التمیمی، پژوهشگر اندیشکده «موسسه مطالعات سیاسی بین‌المللی/ ISPI» در میلان ایتالیا، می‌گوید که «شرکت‌های انرژی آمریکا به طرق مختلف از جنگ منتفع شده‌اند. تولیدکنندگان نفت خام از افزایش قیمت نفت سود می‌برند، در حالی که پالایشگاه‌ها با محدود شدن عرضه گازوئیل و دیگر سوخت‌ها، حاشیه سودهایی استثنایی به چنگ می‌آورند.»
به باور وی، افزون بر این «آسیب دیدن پالایشگاه‌ها در خاورمیانه و روسیه، اختلال در حمل‌ونقل دریایی از تنگه هرمز و مناقشات و تنش‌های تجاری ناشی از تحریم‌ها، کمبود عرضه را تشدید کرده است. در عین حلال، تاسیسات نسبتا امن آمریکا و دسترسی این کشور به نفت خام تخفیف‌دار، این سودها را بیشتر می‌کند.»
شرکت‌های اکسون‌موبیل و شِورون، بزرگترین شرکت‌های نفتی آمریکا، جمعه هفته گذشته، سودی بین ۱۰ تا ۱۵ میلیارد دلار گزارش کردند. شرکت‌های پالایش نفت آمریکا نیز به‌دنبال محدود شدن عرضه جهانی سوخت و کاهش شدید ذخایر ناشی از خسارات سنگین واردشده به زیرساخت‌های انرژی در خاورمیانه و روسیه، سود بیشتری کسب کرده‌اند.
به نوشته الجزیره، سود شرکت «والرو انرژی/ Valero» در سه‌ماهه سوم بیش از ۶ برابر شد و به ۶.۸۳ میلیارد دلار رسید. پالایشگاه «فیلیپس ۶۶» نیز از ثبت بالاترین سود فصلی تاریخ خود خبر داد؛ به‌طوری‌که درآمد خالص آن از ۱۳۳ میلیون دلار در مدت مشابه پارسال به ۵.۶۲ میلیارد دلار افزایش یافت.
جِفری میلر، تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک و سردبیر خبرنامه «Gulf States Insights»، می‌گوید که جنگ آمریکا و (رژیم)اسرائیل علیه ایران «بزرگترین شوک عرضه به بازارهای جهانی نفت و فرآورده‌های پالایشی را در چند سال اخیر ایجاد کرده است.»
به گفته وی، «این جنگ حق بیمه ریسک ایجاد کرده و در نتیجه آن، شرکت‌های مستقر در آمریکا در موقعیت مناسبی برای کسب درآمد از آن قرار دارند. در سوی مقابل، تولیدکنندگان نفت در خلیج فارس، هم از افزایش هزینه‌ها و مخاطرات و هم از خسارات فیزیکی به شدت آسیب دیده‌اند و این عوامل بهره‌برداری از قیمت‌های بالاتر نفت را برای آنها بسیار دشوارتر می‌کند.»
به نوشته الجزیره، تهران در واکنش تلافی‌جویانه به حملات (تجاوزکارانه) آمریکا و (رژیم)اسرائیل، دارایی‌ها و تجهیزات آمریکا مستقر در کشورهای حاشیه خلیج فارس را هدف قرار داد.
افزون بر این، ایران عملا عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز را مسدود کرده است. در واکنش، آمریکا آنچه محاصره دریایی ایران می‌خواند را به اجرا درآورده و مدعی افزایش تردد نفتکش‌ها از این مسیر حیاتی شده و کشمکش‌ها در این آبراه حیاتی، خطرات انتقال انرژی را افزایش داده است.
تداوم فشار برخاسته از افزایش هزینه‌های زندگی
تحلیلگران هشدار داده‌اند مادامی که آمریکا و ایران به یک توافق سیاسی پایدار دست پیدا نکنند، نوسانات بازار همچنان ادامه خواهد داشت. پس از امضای یادداشت تفاهم ماه ژوئن (که با عدم پایبندی واشنگتن به مفاد آن، فرو پاشید)، قیمت نفت برای مدتی کوتاه در تابستان کاهش یافت، اما با فروپاشی مذاکرات، بار دیگر به‌سرعت افزایش پیدا کرد.
الجزیره در ادامه می نویسد: به‌تازگی نیز تشدید درگیری‌ها میان عربستان سعودی و حوثی‌های یمن (انصارالله) نیز بحران را پیچیده‌تر کرده است. تنگه باب‌المندب که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل و عربستان از آن برای صادرات نفت استفاده می‌کند، اکنون به جبهه دیگری از جنگ بدل شده است.
به گفته جفری میلر، «در کوتاه‌مدت، سودهای بادآورده صرفاً ترازنامه شرکت‌های نفتی و بازدهی سهامداران آنها را تقویت خواهد کرد. اما این سودهای گزاف یک هشدار مهم با خود به همراه دارند؛ چرا که در بلندمدت، قیمت بالای نفت می‌تواند به چشم‌انداز رشد اقتصادی آسیب و حتی به وقوع رکود اقتصادی دامن بزند؛ رکودی که متعاقبا تقاضا برای نفت را کاهش خواهد داد و روند گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر را سرعت می‌بخشد.»
فلورنس اشمیت، تحلیلگر ارشد انرژی در تیم اقتصاد جهانی و بازارهای بانک رابوبانک در لندن، می‌گوید که «با توجه به ابهام درباره مدت زمان ادامه جنگ ایران، احتمالا قیمت حامل‌های اصلی انرژی همچنان بالا باقی خواهد ماند. قیمت‌ها در تمام بازارهایی که در معرض این شوک جهانی عرضه قرار دارند، از جمله بازار آمریکا، سال آینده نیز بالا خواهد ماند و مصرف‌کنندگان همچنان فشار افزایش قیمت‌ها را احساس خواهند کرد.»
به نوشته الجزیره، جنگ آمریکا علیه ایران، هزینه نفت، سوخت‌های مورد استفاده در حمل‌ونقل، گاز، برق و مواد غذایی را افزایش داده است. تازه‌ترین گزارش بانک جهانی درباره چشم‌انداز بازار کالاها حاکی از آن است که قیمت کالاهای اساسی در سال جاری ۲۳ درصد افزایش یابد. اختلال در انتقال محموله‌های غلات و پدیده آب‌وهوایی «ال‌نینو» نیز همزمان برداشت محصولات کشاورزی و دسترسی مردم به مواد غذایی مقرون‌به‌صرفه را تهدید می‌کنند.
در این بین، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) اعلام کرده است که قیمت جهانی مواد غذایی در ماه سپتامبر ۱.۵ درصد دیگر افزایش یافته؛ این در حالیست که قیمت‌ها در بحبوحه شرایط نامساعد جوی و اختلال تجاری در دریای سیاه و تنگه هرمز، در ماه آگوست به بالاترین سطح خود از اواخر سال ۲۰۲۲ رسیده بودند.
ترامپ مذبوحانه در تلاش بوده است تا بالا بودن قیمت جهانی سوخت را متوجه جنگ اوکراین کند و مدعی شده که توافق با روسیه و لغو تحریم‌هایی که سال‌ها علیه این کشور اعمال شده است به کاهش قیمت گازوئیل کمک خواهد کرد.
تحلیلگران می‌گویند که در منطقه خلیج فارس، افزایش قیمت نفت به نفع صادرکنندگانی خواهد بود که می‌توانند جریان صادرات خود را حفظ کنند؛ با این حال، ناامنی طولانی‌مدت همچنان عرضه مطمئن و سرمایه‌گذاری را تهدید خواهد کرد.
به گفته ناصر التمیمی، «تولیدکنندگان خلیج فارس برای بازسازی به سال‌ها زمان نیاز دارند و به‌منظور تنوع‌بخشی مسیرهای صادراتی با فشار روبه‌رو خواهند بود. یک توافق دیپلماتیک می‌تواند قیمت‌ها را کاهش دهد، اما ازسرگیری حملات علیه ایران خطر وقوع جنگی دیگر در منطقه را به همراه دارد؛ جنگی که می‌تواند به تداوم بسته ماندن تنگه هرمز و طولانی‌تر شدن کمبود عرضه بینجامد.»
منبع: ایرنا
