چرا آمریکاییها از شوک انرژی ناشی از جنگ علیه ایران در امان نماندند؟
آمریکا بزرگترین تولیدکننده نفت جهان است و از مجموع نفت وارداتی آن، تنها حدود هشت درصد از منطقه خاورمیانه تامین میشود. پس چرا قیمت نفت و بنزین در آمریکا سر به فلک کشیده است؟
همزمان با از سرگیری تبادل آتش میان آمریکا و ایران و تشدید مجدد نگرانیها درباره امنیت انتقال انرژی از طریق تنگه هرمز، قیمت نفت بار دیگر افزایش یافت. روز دوشنبه – ۲۲ تیر – بهای نفت خام برنت از شاخصهای اصلی بازار جهانی نفت، با افزایش ۲.۳۹ دلاری، معادل حدود سه درصد، به ۷۸.۴۰ دلار در هر بشکه رسید.
آمار انجمن خودروی آمریکا نشان میدهد که میانگین قیمت بنزین در این کشور نیز به ۳.۸۷ دلار در هر گالن رسیده و این بیش از ۷۰ سنت بالاتر از مدت مشابه سال گذشته است. این افزایش در شرایطی رخ داده که به نظر میرسد آتشبس متزلزل میان ایران و آمریکا (در پی عدم پایبندی واشنگتن به یادداشت تفاهم اسلامآباد و حملات به بخشهایی از جنوب ایران) از هم پاشیده است.
چرا جنگ ایران قیمت بنزین را در آمریکا بالا برد؟
آمریکا تا ماه ژانویه روزانه بالغ بر ۱۳ میلیون بشکه نفت خام تولید میکرد. این کشور اکنون بیشتر از واردات نفت، آن را صادر میکند. با این حال، مصرف داخلی نفت نیز بسیار بالاست و آمریکا همچنان روزانه حدود ۶ میلیون بشکه نفت وارد میکند که البته تنها بخش کوچکی از آن از منطقه خلیج فارس تامین میشود.
به نوشته نگارنده، «با توجه به این آمار و ارقام، شاید تصور کنید که جنگ در خاورمیانه نباید تاثیری بر قیمت بنزین در آمریکا داشته باشد؛ اما این تصور اشتباه است.»
مارک زندی، اقتصاددان ارشد موسسه رتبهبندی اعتباری «مودیز/Moody’s Analytics»، اوایل امسال به یواسایتودی گفته بود که «بازار نفت، بازاری جهانی است. بنابراین، نفت به معنای واقعی، همیشه به سمت قیمت بالاتر جاری میشود. اگر یک نفتکش بتواند در مالزی نفتش را گرانتر از روتردام(هلند) یا ریودوژانیرو(برزیل) بهفروش برساند، طبیعی است که سکان را به سمت مالزی بگرداند.»
زمانی که آمریکا حملات هوایی خود علیه ایران را آغاز کرد، قیمت نفت در سراسر جهان به شدت افزایش یافت. مطابق شاخص وست تگزاس اینترمیدیت (WTI)، قیمت نفت خام از حدود ۶۷ دلار در ۲۷ فوریه (هشتم اسفند ۱۴۰۴) به حدود ۱۰۵ دلار در ۳۰ مارس (۱۰ فروردین ۱۴۰۵) رسید.
علت این افزایش، اختلال گسترده در عرضه نفت منطقه بود؛ اختلالی که بین بسته شدن تنگه هرمز به دست تهران، افزایش خطر حملونقل دریایی نفت و همچنین خسارت به زیرساختهای صنعت نفت در منطقه نوسان میکرد.
جنگ ایران عرضه نفت به مناطقی که وابستگی زیادی به نفت خاورمیانه دارند، از جمله بخشهایی از آسیا و اروپا، را با خطر جدی روبهرو کرد. در نتیجه، قیمت نفت در سراسر جهان، از جمله آمریکا، بهشدت جهش یافت.
جیمز کاکس، از مدیران شرکت خدمات مالی «هریس فایننشال گروپ»، پیشتر توضیح داده بود که «همه برای خرید همان نفت موجود در بازار جهانی با یکدیگر رقابت میکنند و فرقی نمیکند که آن نفت در تگزاس، ایران، عربستان یا روسیه تولید شده باشد.»
آمریکا بزرگترین تولیدکننده نفت جهان است، اما در عین حال بزرگترین مصرفکننده آن هم محسوب میشود و تولیدکنندگان آمریکایی نیز بخشی از بازار جهانی هستند.
به گفته زندی، «تولید و مصرف نفت در آمریکا تقریبا یکاندازه است اما در نهایت تولیدکنندگان آمریکایی نیز نفت خود را به کسی میفروشند که بالاترین قیمت را پیشنهاد کند. آنها تاجرند.»
سواحل غربی آمریکا بیش از سایر مناطق این کشور در برابر شوکهای نفتی خاورمیانه آسیبپذیر است، زیرا بخش بیشتری از نفت مصرفی خود را از این منطقه تامین میکند.
کِیت گوردون، مدیرعامل شرکت «کالیفرنیا فوروارد/ California Forward»، میگوید که «همین موضوع یکی از دلایل افزایش قیمت بنزین در کالیفرنیا و جهش آن به ۵.۹۳ دلار در ازای هر گالن است.»
به ادعای نگارنده، «با این حال، کالیفرنیا و سایر ایالتهای آمریکا میتوانند آسودهخاطر باشند که جنگ ایران باعث کمبود بنزین در آمریکا نشده است. این وضعیت مشابه بحران نفتی دهه ۱۹۷۰ نیست؛ اما به باور اقتصاددانان، جنگ ایران برای مصرفکنندگان آمریکایی بیش از آنکه یک بحران باشد، به تشدید فشارهای اقتصادی دامن زده است. رانندگان هزینه بیشتری برای خرید بنزین پرداختند، در حالی که شرکتهای نفتی از فروش نفت خود سود بیشتری به دست آوردند.»
برخی کشورها که وابستگی بیشتری به نفت خاورمیانه دارند، مجبور شدند تا سوخت را سهمیهبندی کنند، هفته کاری را به چهار روز کاهش دهند یا دورکاری را اجرا کنند. همچنین برخی دولتها از شهروندانشان خواستهاند تا استفاده از کولر را کاهش داده و بیشتر از حملونقل عمومی استفاده کنند.
نیکلای روسانوف، استاد اقتصاد دانشگاه پنسیلوانیا، پیشتر گفته بود که «میتوان گفت اقتصاد آمریکا، در مجموع، تا حدی در برابر این شوک مصون مانده چون خودش یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت جهان است. اما این موضوع به مصرفکننده پای پمپ بنزین کمکی نمیکند.»
قیمت بنزین چه زمانی کاهش مییابد؟
بهای بنزین در ماههای اخیر نوسان زیادی داشته و حتی پس از اعلام آتشبس شکننده در هشتم آوریل نیز همچنان در سطح بالایی باقی مانده است. جیمز کاکس میگوید که «حتی اگر این آتشبس پایدار بماند، تا زمانی که منبع جدیدی برای عرضه نفت وارد بازار نشود، قیمت نفت و بنزین همچنان بالا خواهد ماند.»
کیت گوردون نیز میگوید که جنگ ایران به بخشی از زیرساختهای نفتی خاورمیانه آسیب زده یا فعالیت آنها را مختل کرده است و «بازسازی این تاسیسات سالها زمان خواهد برد. تا آن زمان، عرضه جهانی نفت همچنان محدود خواهد بود.
یواسایتودی در پایان به نقل از زندی تاکید کرد: «شرایط دیگر مثل گذشته نخواهد شد؛ دستکم نه امسال.»
منبع: ایرنا
