بازار نفت‌وگاز در چشم طوفان

بانک جهانی در این گزارش که امروز منتشر شده است، نوشت: این افزایش، چشمگیرترین جهش قیمت انرژی از زمان حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ محسوب می‌شود و خطر تثبیت تورم بالا و توقف پیشرفت اقتصادی در کشورهای در حال توسعه را به همراه دارد.

طبق این گزارش، بازارهای جهانی کامودیتی با متلاطم‌ترین دوره چهار سال اخیر مواجه می‌شوند و انتظار می‌رود که قیمت انرژی و کودهای شیمیایی در افزایش ۱۶ درصدی متوسط قیمت کالاها در طول سال ۲۰۲۶، پیشتاز باشند.

بی‌ثباتی منطقه‌ای همین حالا نیز به بزرگ‌ترین اختلال در عرضه نفت در تاریخ منجر شده و تولید جهانی در جریان بحران جاری، بیش از ۱۰ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.

گرچه برخی قیمت‌ها نسبت به اوج اولیه خود کاهش پیدا کرده‌اند، اما این مطالعه نشان می‌دهد که اثرات به‌جامانده از حملات به زیرساخت‌ها و گلوگاه‌های کشتیرانی در تنگه هرمز، قیمت انرژی را در آینده نزدیک در سطوح بالا نگه دارد.

تحلیلگران بر این باورند که هرج‌ومرج فعلی عملا روند نزولی قیمت کالاها که در سال گذشته مشاهده شد را معکوس و فضایی از رکود تورمی ایجاد کرده است که مدیریت نرخ‌ها توسط بانک‌های مرکزی را دشوار می‌کند.

افزون بر این، به گفته آیهان کوزه، معاون اقتصادی ارشد بانک جهانی، دولت‌ها باید در برابر وسوسه حمایت‌های مالی گسترده و غیرهدفمند که می‌تواند به ایجاد اختلال در بازارها منجر شود، مقاومت و به جای آن تمرکز خود را بر کمک موقت به خانوارهای آسیب‌پذیر برای گذر از بی‌ثبات اقتصادی ماه‌های آتی معطوف کنند.

بازارهای نفت و گاز در کانون بحران

عامل اصلی بی‌ثباتی فعلی بازار، اختلال بی‌سابقه در مسیرهای حمل و نقل دریایی در خاورمیانه است. تردد از طریق تنگه هرمز به عنوان گذرگاه حیاتی دریایی که حدود ۲۰ درصد تجارت دریایی نفت خام جهان از آن عبور می‌کند، در جریان جنگ عملا متوقف شده است.

طبق برآورد بانک جهانی، قیمت نفت خام برنت دریای شمال در سال جاری میلادی به طور متوسط ۸۶ دلار در هر بشکه خواهد بود که نسبت به متوسط ۶۹ دلار در سال ۲۰۲۵ افزایش قابل توجهی را نشان می‌دهد.

این پیش‌بینی بر این فرض استوار است که این اختلالات شدید، تا ماه مه کاهش یابد و حجم حمل‌ونقل دریایی رفته‌رفته تا پایان سال به سطح قبل از جنگ بازگردد.

نفت خام آمریکا(وست‌تگزاس اینترمیدیت) و نفت خام برنت تا زمان نگارش این مطلب، برای نخستین بار در سه هفته اخیر، به ترتیب بیش از ۱۰۲ و ۱۱۰ دلار در هر بشکه معامله می‌شوند.

امارات متحده عربی امروز اعلام کرد که از اول مه(۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵) از اوپک و اوپک‌پلاس خارج می‌شود. وزیر انرژی امارات دلیل این اقدام را تجدید ساختار «راهبرد انرژی» این کشور با هدف پاسخ به تقاضای متغیر عنوان و وعده داده است که تولید نفت به‌تدریج افزایش خواهد یافت. هنوز مشخص نیست که این عرضه اضافی به کاهش قیمت‌ها کمک یا اینکه کاهش هماهنگی بین تولیدکنندگان اصلی نفت، بحران را تشدید کند.

بانک جهانی هشدار می‌دهد که در صورت طولانی‌شدن این جنگ یا سرایت آن به تعداد بیشتری از بازیگران منطقه‌ای، فشار بر قیمت‌ها شدت خواهد گرفت. حتی در شرایط فعلی نیز شوک واردشده، آثار قابل توجهی بر سایر بخش‌های انرژی وارد کرده است.

مطالعه مذکور نشان می‌دهد که نوسانات بازار نفت، روی قیمت‌ گاز طبیعی و گاز طبیعی مایع (LNG) تاثیر مستقیم دارد، زیرا کشورها برای تامین منابع جایگزین انرژی، شتابزده در تلاش هستند.

اتحادیه اروپا از ابتدای جنگ ایران تاکنون برای واردات سوخت فسیلی بیش از ۲۷ میلیارد یورو هزینه اضافی متحمل شده است. آژانس بین‌المللی انرژی نیز شرایط فعلی را بزرگ‌ترین تهدید امنیت انرژی در تاریخ توصیف کرده است.

انتظار می‌رود که این افزایش هزینه سوخت، رشد جهانی را کاهش دهد و بر اشتغالزایی و توسعه صنعتی در اقتصادهای نوظهور و پیشرفته، پیامدهای جدی داشته باشد.

تاثیرات بر رشد جهانی

صندوق بین‌المللی پول این ماه پیش‌بینی رشد جهانی در سال ۲۰۲۶ را به ۳.۱ درصد کاهش داد. این رقم نسبت به پیش‌بینی قبلی، ۰.۲ کمتر است. همچنین، این نهاد جهانی پیش‌بینی خود را برای منطقه یورو از ۱.۴ به ۱.۱ درصد کاهش داد.

جنگ ایران همچنین انتظارات تورم جهانی صندوق بین‌المللی پول را به ۴.۴ درصد افزایش داد. این نهاد بین‌المللی همچنین هشدار می‌دهد که در صورت تداوم نوسانات انرژی تا ۲۰۲۷، در بدترین سناریو، رشد جهانی ممکن است به ۲ درصد سقوط کند.

نوسانات ژئوپلیتیکی و پیامدهای زنجیره‌ای

در بخشی ویژه از گزارش بانک جهانی، تاثیر نامتناسب مخاطرات ژئوپلیتیکی بر ثبات بازار برجسته شده است. تحلیل‌ها نشان می‌دهد که نوسانات قیمت نفت در دوره‌های افزایش تنش، تقریبا دو برابر مقاطع آرام‌تر است.

این مطالعه همچنین نشان می‌دهد که کاهش یک درصدی تولید جهانی نفت ناشی از مخاطرات ژئوپلیتیکی، غالبا به طور متوسط باعث افزایش ۱۱.۵ درصدی قیمت‌ها می‌شود.

این شوک‌ها آثار زنجیره‌ای قدرتمندی دارند، به طوری که تاثیر آن بر سایر بازارهای کامودیتی حدود ۵۰ درصد بیشتر از شرایط عادی است. طبق این گزارش، افزایش ۱۰ درصدی قیمت نفت ناشی از شوک ژئوپلیتیکی، تقریبا یک سال بعد به افزایش تا هفت درصدی قیمت گاز طبیعی و بیش از پنج درصدی قیمت کود منجر خواهد شد.

این آثار که با تاخیر خود را بروز می‌دهند، حاکی از آن است که حتی در صورت حل‌وفصل جنگ خاورمیانه در کوتاه‌مدت، اقتصاد جهانی احتمالا فشار تورمی را تا سال آینده احساس خواهد کرد.

منبع: ایرنا